آموزش حفاطت در برابر اشعه

برگزاری دوره ها و کارگاه های حفاظت در برابر انواع پرتوها

شرکت تابش پرداز پگاه با استفاده از همکاری اساتید مجرب و مورد تأیید “اداره کل حفاظت در برابر اشعه سازمان انرژی اتمی ایران”، روش استاندارد آموزش و رعایت مقررات و ضوابط اداره کل مزبور اقدام به برگزاری انواع دوره های حفاظت در برابر اشعه در سراسر کشور مینماید. این شرکت دارای مجوز قانونی (490077/12/16 مورخ 25/12/1403) است، لذا تمامی گواهینامه ها با تایید اداره کل حفاظت در برابر اشعه صادر می شود و برای دریافت پروانه یا مجوز، قابل ارائه به واحد قانونی (سازمان انرژی اتمی ) و همچنین سایر نهادهای دولتی و خصوصی در کشور می باشد.

علاوه بر دوره های فوق، انواع دوره ها و کارگاه های های ویژه و تخصصی در زمینه های حفاظت در برابر پرتوها، به کارگیری منابع پرتو ،اندازه گیری پرتوهای یونساز و غیریونساز به درخواست مراکز کار با پرتو طراحی و اجرا می شود.


همه دوره‏ ها به صورت حضوری یا غیرحضوری (آنلاین) برگزار می‏شود.
لطفا برای کسب اطلاعات بیشتر یا هماهنگی با شماره 44291159-021 یا 1488696-0930 تماس بگیرید.

 

رادون چیست؟

رادون (Rn) یک عنصر شیمیایی از گروه گازهای نجیب با عدد اتمی 86 است. این گاز بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه، از فروپاشی رادیم تولید می‌شود و به عنوان یک گاز پرتوزا شناخته می‌شود که برای سلامت انسان‌ها مضر است. پایدارترین ایزوتوپ رادون، 222Rn است که نیمه عمر آن 3.8 روز است. رادون از طریق تنفس وارد ریه‌ها می‌شود و ذرات آلفا را در ریه‌ها آزاد می‌کند که موجب آسیب به بافت‌های ریه و در طول زمان می‌تواند به سرطان ریه منجر شود.

اثرات رادون بر سلامت

رادون یکی از مهم‌ترین عوامل سرطان ریه است و پس از سیگار، دومین عامل اصلی شناخته شده است. اگر هوای داخل خانه حاوی میزان بالای رادون باشد، افراد سیگاری بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان ریه قرار دارند. طبق گزارش‌های بین‌المللی، حدود نیمی از دز پرتوگیری سالانه افراد از رادون و ایزوتوپ‌های آن ناشی می‌شود.

راه‌های ورود رادون به محیط‌های بسته

رادون به تدریج از خاک به فضای داخل ساختمان‌ها وارد می‌شود. این انتقال عمدتاً از طریق شکاف‌ها در کف و دیوارها، درزها و اتصالات ساختمان‌ها صورت می‌گیرد. بیشتر رادون‌ها در زیرزمین‌ها و طبقات پایین ساختمان‌ها تجمع می‌یابند.

روش‌های کاهش رادون در خانه‌ها

برای کاهش سطح رادون در خانه‌ها، می‌توان از روش‌های مختلفی مانند بستن منافذ و شکاف‌ها، استفاده از سیستم‌های تهویه و لوله‌های خروج گاز (Vent)، و یا روش‌های مکش خاک استفاده کرد. این روش‌ها به میزان رادون داخل ساختمان کمک می‌کنند و می‌توانند خطرات آن را کاهش دهند.

خطرات رادون و ایزوتوپ‌ها

رادون از جمله گازهای پرتوزا است که در اثر فروپاشی اورانیوم، رادیوم و توریوم در خاک، سنگ‌ها و مصالح ساختمانی آزاد می‌شود. رادون و ایزوتوپ‌های آن می‌توانند به عنوان منبع آلوده‌کننده محیط‌های داخلی عمل کنند.

چگونه رادون را اندازه‌گیری کنیم؟

رادون را می‌توان با استفاده از تست‌های کوتاه‌مدت (چند ساعت تا چند روز) یا بلندمدت (چند ماه یا فصلی) اندازه‌گیری کرد. تست‌های مختلف شامل استفاده از زغال یا مانیتورهای پیوسته هستند که دقت بالایی دارند.

خطرات رادون

رادون یک گاز سرطان‌زا است و نباید با آن بدون احتیاط کار کرد. این گاز ذرات آلفا از خود می‌تاباند که برای ریه‌ها خطرناک است. انباشتگی رادون در مکان‌های زیرزمینی و منابع طبیعی مانند چاه‌ها باید با دقت کنترل شود تا از تأثیرات منفی آن بر سلامت جلوگیری شود.

 

پرتو گاما یک نوع اشعهٔ الکترومغناطیسی با انرژی بالا است که در فرایندهای پرانرژی مانند واپاشی هسته‌ای تولید می‌شود. این پرتو دارای بسامد بسیار بالا بوده و در نتیجه انرژی زیادی دارد. پرتو گاما در نتیجهٔ فروپاشی حالت‌های انرژی بالای هسته‌های اتمی ایجاد می‌شود، و در برخی موارد، به دلیل قابلیت عبور از مواد مختلف، می‌تواند به بافت‌ها و ساختارهای سلولی آسیب بزند.

این پرتو به دلیل یونیزاسیون (یون‌سازی) که در اثر برخورد آن با اتم‌ها و مولکول‌ها ایجاد می‌شود، می‌تواند برای سلامتی مضر باشد. در نتیجه، پرتو گاما می‌تواند به DNA آسیب زده و موجب بروز سرطان‌ها و نقایص ژنتیکی شود. همچنین، این آسیب‌ها ممکن است به نسل‌های آینده منتقل شود.

از آنجایی که پرتو گاما توانایی عبور از دیوارها و مواد مختلف را دارد، برای جلوگیری از اثرات منفی آن، نیاز به حفاظت‌های ویژه‌ای مانند دیواره‌های سربی یا مواد دیگر برای کاهش شدت تابش وجود دارد.

با این حال، از اشعهٔ گاما در کاربردهای پزشکی و صنعتی نیز استفاده‌های زیادی می‌شود. در پزشکی، از اشعه گاما برای درمان سرطان (رادیوتراپی) و برخی بیماری‌های پوستی استفاده می‌شود. همچنین، این پرتو در فیزیوتراپی و استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی نیز کاربرد دارد. در صنعت، از اشعه گاما برای شناسایی ترک‌ها و شکستگی‌های قطعات فلزی استفاده می‌شود.

به طور کلی، استفاده از اشعهٔ گاما باید با احتیاط صورت گیرد، چرا که در صورت عدم رعایت اصول ایمنی، ممکن است مشکلات جدی به وجود آورد.

 
چگونگی تولید اشعه ایکس پرتو ایکس عضوی از طیف الکترومغناطیس می‌باشد، که دارای طول موج پایین‌تر از نور مرئی است. در کاربردهای متفاوت از طیفهای مختلف پرتو ایکس استفاده می‌گردد. ( X-radiation ) پرتو ایکس (پرتو رونتگن) نوعی از تابش الکترومغناطیسی با طول موج حدود ۰/۰۱ تا ۱۰ نانومتر معادل با ۳۰ پتاهرتز تا ۳۰ اگزاهرتز (۱۶ ۱۰×۳ تا ۱۹ ۱۰×۳ هرتز) و انرژی بین ۱۰۰ الکترون‌ولت تا ۱۰۰ کیلو الکترون‌ولت است. طول موج پرتو ایکس از طول موج پرتو فرابنفش پایین‌تر و از طول موج پرتوگاما بالاتر می‌باشد. نام دیگر اشعه ایکس، اشعه رونتگن می‌باشد، که این نام بر گرفته از نام شخصی به نام ویلهلم رونتگن،[۱] می‌باشد که کاشف این اشعه است. علت نام‌گذاری اشعه ایکس از طرف ویلهلم رونتگن نشان دادن کشف یک نوع اشعه ناشناخته بود،[۲] است. نحوه نگارش اشعه ایکس در زبان انگلیسی به سه روش انجام می‌پذیرد، که عبارت از x-ray، xray و همچنین X ray می‌باشند.[۳] به پرتو ایکس با فوتون‌های پرانرژی‌تر (بالای ۵ و یا ۱۰ کیلو الکترون‌ولت و با طول موج ۰٫۱ تا ۰٫۲ نانومتر) پرتو ایکس سخت و پرتوهای با انرژی پایین‌تر را پرتو ایکس نرم می‌گویند.[۴] به دلیل توان نفوذ بالای پرتو ایکس سخت به صورت گسترده برای تصویر برداری داخل اجسام برای مثال در پرتونگاری از اعضای بدن و همچنین قسمت امنیت فرودگاه‌ها و به عنوان یکی از روش‌های تست غیرمخرب در تشخیص نقص‌های موجود در اشیای ساخته شده (مثلاً در لوله‌ها و…) مورد استفاده قرار می‌گیرد. از کلمه پرتو ایکس علاوه بر روش پرتو نگاری به کنایه برای عکس‌های پرتو نگاری شده به این روش نیز اطلاق می‌گردد. به دلیل اینکه طول موج پرتو ایکس سخت مشابه اندازه اتم‌ها می‌باشد، از کریستالوگرافی اشعه ایکس برای تعیین ساختار کریستالی استفاده می‌شود. در مقابل پرتو ایکس نرم به آسانی در هوا جذب می‌گردد؛ میزان عمق میرایی پرتو ایکس با قدرت ۶۰ الکترون‌ولت در آب کمتر از یک میکرومتر می‌باشد.[۵] این تعریف ایرادات بسیاری دارد، از جمله آن: فرایندهای دیگر امکان تولید فوتونهای با انرژی بالا هستند، یا اینکه روش تولید شناخته شده نیست. در روش‌های مختلف، هیچ توافق جامعی برای تمایز بین پرتوهای ایکس و گاما وجود ندارد. یکی از روش‌های تعیین تمایز بین این دو پرتو، بررسی منبع آن می‌باشد: پرتو ایکس از الکترونها ولی پرتو گاما از هسته اتم ساطع می‌شود. این شیوه از تعریف اشکالات فراوانی دارد، که برخی از آن‌ها عبارتند از: اینکه در فرایندهای دیگر نیز فوتونهایی با انرژی‌های بالا تولید می‌گردند، یا اینکه روش تولیدهایی وجود دارد که شناخته شده نیستند. یک تعریف دیگر برای تمایز بین پرتو گاما و پرتو ایکس، بر اساس طول موج می‌باشد، پرتوهای دارای طول موجهای پایین، برای مثال ۰٫۱ آنگستروم، در دسته‌بندی پرتو گاما قرار می‌گیرند.[۱۰] با این معیار در صورتیکه فقط طول موج مشخص باشد می‌توان فوتون را در یک دسته‌بندی مشخص قرار داد. هرچند برخی روش‌های اندازه‌گیری قادر به تمیز دادن طول موجهای مختلف نیستند، اغلب این دو تعریف با هم منطبقند چراکه پرتوهای الکترومغناطیس ساطع شده از تیوب‌های پرتو ایکس دارای طول موج بلندتر و انرژی فوتون پایین‌تری نسبت به پرتوهای ساطع شده از هسته‌های پرتوزا می‌باشند.[۹] گاهی اوقات، به غیر از این دو تعریف، در زمینه‌ای خاص، تعاریفی بر اساس سوابق تاریخی، تکنیک‌های اندازه‌گیری (تشخیص) یا نوع مصرف آن کاربرد پیدا می‌کنند. با این حال، پرتو گامای مورد استفاده در امور پزشکی و صنعتی، به عنوان مثال برای پرتو درمانی، دارای طول موج ۶ تا ۲۰ مگاالکترون‌ولت است، که طبق این مقاله می‌توان آن را دسته پرتو ایکس نیز قرار داد.
 
رادن یک گاز رادیواکتیو بی رنگ و بی بو است که در نتیجه ی واپاشی رادیواکتیو مقدار کمی از اورانیوم است که به طور طبیعی در تمام سنگ ها و خاک ها موجود می باشد.
 
رادن به طور طبیعی در تمام سنگ ها و خاک ها و در همه جا وجود دارد. در فضای باز (در همه جا) و در فضا بسته (بیشتر مناطق) دارای سطح رادن پایین و خطر ابتلا به بیماری ها بسیار کم می باشند. رادن یک گاز رادیواکتیو بی رنگ و بی بو است که در نتیجه ی واپاشی رادیواکتیو مقدار کمی از اورانیوم است که به طور طبیعی در تمام سنگ ها و خاک ها موجود می باشد.
 
پرسش بسيار خوبي است و ممنون از شما براي طرح آن. چون آلودگي هاي آب و هوا يا مواد غذايي بايد بطور پيوسته سنجيده شوند ممكن است مردم چنين تصور كنند كه تراكم گاز رادن يا شدت امواج راديويي در درون خانه ها نيز بايد هر از چندي مورد سنجش دوباره قرار بگيرند. اما اينگونه نيست، هرچند ميزان انتشار گاز رادن در طول سال ثابت نيست و تراكم يافتن آن در درون خانه نيز تابع تهويه و جريان هوا در درون آن مي باشد اما اندازه گيري گاز رادن در يك خانه در شرايطي انجام مي شود كه به ميزان بيشينه ممكن نزديك باشد بنابر اين معرف و شاخص خوبي از حدود تراكم رادن در خانه مي باشد كه تغييرات در طول روز يا سال به مقادير چندان بيشتري منجر نخواهد گرديد. بنابر اين همانگونه كه در همه جاي دنيا پذيرفته شده است با يكبار اندازه گيري به روش درست مي توان براي هميشه به نتيجه اندازه گيري اعتماد نمود مگر آنكه ساختمان با تغييرات بسيار جدي در ساختار مانند تخريب و بازسازي كامل يا تغييرات بسيار اساسي در تهويه روبرو گردد. اين موضوع در مورد شدت امواج راديويي در درون خانه نيز تا حد زيادي معتبر است و پس از اندازه گيري چنانچه به توصيه هاي كارشناسي در چيدمان تجهيزات گسيلنده امواج در درون خانه توجه گردد و تغييرات بسيار جدي در تعداد دكل هاي برق فشار قوي يا مخابراتي در نزديكي ساختمان روي ندهد، مي توان به نتايج اندازه گيري براي سالهاي آينده كاملا اتكا نمود.
 
ببينيد همه انسانها در شهرها و حتي روستاها در معرض برخي عوامل زيانبار هستند كه شناخته شده ترين آنها براي مردم آلودگي هوا، آلودگي آب، آلودگي خوراك و افزودني هاي غيرمجاز در فرآورده هاي غذايي است. از آنجا كه چرخه ورود و كنترل اين مواد زيانبار و توزيع آنها در هوا و آب يا مواد غذايي كاملا شناخته شده است سازمان هاي مسئول با نظارت و كنترل بر منابع توليد و توزيع مواد غذايي مردم را در برابر آنها حفاظت كرده يا با سنجش ميزان آلودگي هوا و آب در نقاط مشخصي از شهرها مردم را از ميزان چنين آلودگي هايي آگاه مي نمايند. كار آنجا از كنترل سازمان هاي نظارتي خارج مي شود كه منشا خطر در درون خود خانه ها باشد. گاز رادن از زمين و مصالح بكار رفته در ساختمان ها آزاد شده و در درون خانه ها تجمع مي يابد. بنابر اين هيچ مرجعي نمي تواند با اندازه گيري در چند نقطه از شهر همه ساكنين يك كوچه و خيابان يا منطقه را از ميزان تراكم گاز رادن در خانه هايشان آگاه سازد. آزاد شدن و تراكم يافتن اين گاز تابع محل و روش ساخت، طبقه، معماري، روش تهويه و رفتار خانوارها است و از اين رو بايد براي هر واحد مسكوني بطور جداگانه اندازه گيري شود. روشن است كه دولت يا سازمان هاي نظارتي وظيفه و توان انجام چنين كاري را نداشته و همانگونه كه در همه دنيا اجرا مي گردد اين كار بر عهده سازندگان (براي واحدهاي نوساز) يا ساكنين (براي واحدهاي موجود) مي باشد. شدت بالاتر از حد مجاز امواج راديوي در منازل نيز بدليل وابستگي آن به عوامل درون خانه مانند نوع و تعداد وسايل منتشر كننده امواج (مودم ها، فرهاي مايكروويو، لامپ هاي كم مصرف و موبايل ها) و عوامل بيروني مانند دكل ها و خطوط فشار قوي و نيز دكل هاي مخابراتي كميتي ويژه هر خانه بوده و امكان سنجش آن براي تك تك خانواده ها بوسيله ارگان هاي نظارتي وجود ندارد. بنابر اين، اين مورد نيز بايد حتما براي هر واحد مسكوني بطور جداگانه اندازه گيري شود.
این گونه لباسها از الیاف نانوی فلزاتی مثل ترکیب کتان – نقره و یا فایبر – نقره تشکیل شده اند که می توانند جلوی امواج در حوزه های فرکانسی 5000 مگاهرتز تا 99.9 درصد شدت امواج را کاهش دهند . برای بازه فرکانس بالاتر هم باید از تولیدات دیگر استفاده کرد هر چند همین لباسها شدت امواج را با نسبت خیلی خوبی کاهش می دهند . برای تست لباس ها می توانید مبایل روشن را در داخل لباس قرار داده و از عدم امکان آنتن دهی آن مطمئن شوید . فرکانس کار مبایل های ایران بسته به نسل های آن 1800 مگا هرتز ، 2600 و 3500 مگاهرتز است .
 
بطور معمول اگر در نزدیک بیمارستانها و مراکز پرتو تشخیصی نظیر رادیولوژی یا سی تی اسکن ها نباشیم خطر در معرض بودن اشعه ایکس و گاما کم خواهد بود می دانید بخش مهمی از ساختمان از آهن تشکیل شده است در وسایل آشپزخانه ها نیز فلزات بکار رفته اند. در ساخت همه آنها از ضایعات فلزی استفاده شده است . این احتمال وجود دارد که بخشی از چشمه های پرتوزا مورد استفاده در صنایع و چشمه های مورد استفاده در بیمارستانها قاطی ضایعات شده و در قالب محصولات فلزی به خانه های ما راه یابند. در این صورت بطور ناخود آگاه در معرض دایمی اشعه خواهیم بود که این موضوع خطرناک است . اگر چه احتمال این اتفاق کم است ولی پکیج اندازه گیری شرکت تابش پرداز با اندازه گیری پرتو های ایکس و گاما در داخل خانه خیال شما را از بابت اینکه اجسام فلزی موجود در محل کار و یا زندگی خود مبرا از هر گونه آلودگی پرتوی هستند راحت می کند.
 
مصالح ساختمانی ، سنگ ها و گچ و خاک معمولا مقداری گاز رادن از خود ساطع میکنند . گاز رادن بخاطر پرتو هایی که از خود ساطع میکند می تواند منشا بیماریهای خطرناکی باشد. بطوریکه در نیا بعنوان دومین عامل سرطان ریه بعد از سیگار شناخته شده است . منشا مصالح ساختمانی از معادن مختلفی است که میزان پرتوزایی آن معادن می تواند کم و زیاد باشد. اندازه گیری گاز رادن در محیط های بسته و منازل یکی از موارد اجباری در اخذ پایان کار در بسیاری از کشورهای پیشرفته است . ساختمانها امروزه در معرض امواج رادیویی فراروانی از بیرون قرار دارند. دکل های مخابراتی ، آنتن های تقویت کننده امواج مبایل BTS و امواج وای فای و وایمکس و … نمونه هایی از انواع امواج مورد نظر هستند . مشاوران املاک و سازندگان می توانند با اندازه گیری رادن و امواج در منازل و گرفتن گواهی سلامت آپارتمان و خانه را در برابر رادن و امواج به خریداران و موجران بدهند.
 
مهمترين نكته اي كه بايد در نظر داشت اين است كه ما و خانواده مان، بويژه فرزندانمان در خانه اي زندگي مي كنيم كه از ميزان گاز رادن و شدت امواج راديويي در آن آگاهي نداريم. چشم بستن بر اين موضوع ما را در برابر آسيب هاي احتمالي مصون نمي كند و بي توجهي به تندرستي فرزندانمان است. پس بايد قدم نخست را برداشته و با انجام اندازه گيري از وجود خطر يا ميزان آن آگاهي يافت. اما خبر خوش اين است كه چنانچه ميزان تراكم رادن يا شدت امواج راديويي در خانه بالاتر از حد مجاز باشد در هر دو زمينه با راه كارهايي نسبتا آسان و ارزان مي توان آنها را به سطح مجاز كاهش داد. نكته در اينجا است كه بر خلاف آلودگي هوا كه بدليل سايه افكندن بر همه فضاي پيرامون ما راه گريزي از آن وجود ندارد مي توان با روش هاي كاربردي، تغيير چيدمان تجهيزات يا نصب تجهيزات نسبتا ساده محيط خانه و خانواده را در برابر اين دو عامل زيانبار محافظت نمود.
 
راهکارهای ما با توجه به نوع پرتویی که افراد با آن ها مواجه هستند متفاوت می باشد. یکی از راهکارهای ما برای پرتوهای غیر یونساز ارائه لباس های ضد اشعه می باشد که الیاف نانو دارند و ظاهرشان شبیه لباس های معمولی می باشد و افراد به راحتی می توانند از آن ها استفاده نمایند.یک سری خانه ها در معرض امواج بیرونی ناشی از آنتن های BTS و … هستند و چنانچه پرتوهای خارجی بیش از حد مجاز باشند که ما از آن ها با چند روش محافظت می نماییم. مثلا برچسب هایی هست که بر روی پنجره ها نصب می شود و شدت این پرتوها را بسیار کم می کند.یا اینکه یک سری کاغذ دیواری هایی داریم که از فلزات نانویی ساخته شده اند و می توانند جلوی امواج را بگیرند و در نهایت هم لباس های ضد اشعه را داریم که در تنوع مختلف برای حفاظت افراد در برابر اشعه ساخته شده اند. برای محافظت در برابر گاز رادن و پرتو های ایکس و گاما نیز استفاده از روشهای تخصصی نظیر شیلد کردن محل ، طراحی تهویه مناسب برای خروج رادن و… اجرا می شود . برای حفاظت در برابر منابع پرتو ی داخل منزل مانند لامپ کم مصرف ، وای فای ، فر مایکروفر ، تلفن بی سیم ، موبایل و … راهکار های حفاظتی متناسب با شرایط محل ارایه می شود .
پیمایش به بالا